غزنی، پایتخت فرهنگ و تمدن اسلامی

غزنی پایتخت فرهنگ و تمدن اسلامی
غزنی یا غزنین از شهر های کهن و تاریخی افغانستان است که در جنوب غرب کابل و در ۱۳۰ کیلومتری آن قرار گرفته است،و در سال ۲۰۱۳ میلادی توسط اسیسکو یا سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی به عنوان پایتخت فرهنگ و تمدن اسلامی انتخاب شد.
درمورد نام غزنی روایت های مختلفی وجود دارد که بعضی ها می گویند در نواحی آب ایستاده مقر غزنی یعنی بین کابلستان و زابلستان قدیم یک نوع گیاه مخصوص می روئیده که آنرا “گز” می نامیدند ودر وقت رستم و اسفندیار به گزنین معروف شد و با اندک تغییری “غزنین” یاد می شد.شاهراه کابل قندهار که شهرهای شمالی را به شهرهای جنوبی وصل می کند از این شهر می گذرد؛ ساکنان این شهر را غزنوی ودر گویش عامه غزنیچی می نامند.
بیش از ۷۰ درصد مردم غزنین به زبان فارسی دری صحبت می کنند و ترکیب جمعیتی این شهر شامل ۵۰ درصد تاجیک،۲۵ درصد پشتون،۲۰ درصد هزاره ۵ درصد هندو می باشد و دارای جمعیت تقریبی ۱۴۱۰۰۰۰ نفر است.
در حال حاضر شهر غزنی دارای یک دانشگاه است که در سال ۱۳۸۷ تاسیس شد دارای دو دانشکده زراعت و علوم تربیتی است و ۱۰۰۰ دانشجو مشغول به تحصیل اند و از این جمعیت ۳۰ درصد آنرا دختران تشکیل می دهند. جوانان و فرهنگیان در تلاشند تا نام و آوازه ی غزنه باستان و تاریخ درخشان این شهر را باردیگر احیا کنند.
غزنی شهریست با سابقه ی دیرینه دارای آثار باستانی متعدد و فراوان که در دوره غزنویان این شهر اوج شکوه و عظمت خود را تجربه کرده است،دورانی که غزنین پایتخت این دولت و مقتدر ترین پادشاه این سلسله سلطان محمود غزنوی بوده است.
او پاسدار شعر و ادبیات فارسی بوده است و در زمان سلطنت او چهارصد شاعر در غزنین به سر می برده اند، شاعرانی مانند فرخی سیستانی، منوچهری دامغانی،عنصری بلخی،حکیم سنایی غزنوی و میرزا ابوالقاسم فردوسی.
این شهر زمانی هزار مدرسه داشته و مرکز تجمع دانشمندان بسیاری بود که به ترویج دین،فرهنگ و شعائر دینی می پرداختند و حکایت گر یک دوره شکوفایی علم،ادب،عرفان و هنر است.
فردوسی شاهکار حماسی خود را در زمان غزنویان سرود و در مقدمه ی کتاب شاهنامه از سلطان محمود یاد کرده است.آنجا که سروده است:
جهان دار محمود شاه بزرگ
به آبشخور آرد همی میش و گرگ
ز کشمیر تا پیش دریای چین
برو شهریاران کنند آفرین
چو کودک لب از شیر مادر بشست
ز گهواره محمود گوید نخست
نپیچد کسی سر ز فرمان اوی
نیارد گذشتن ز پیمان اوی

ابوالفضل بیهقی هم تاریخ بیهقی را در این شهر نوشته که داستان حسنک وزیر توصیف سیل شهر غزنین، در آن آمده است و بهترین توصیف از یک واقعه و داستان در آن زمان و حتی در زمان ماست.
حکیم سنایی غزنوی یکی دیگر از شاعران این دوره است که رابطه خوبی با غزنویان نداشته اما در وصف غزنین در حدیقه الحقیقه این گونه سروده است:
عرصه مملکت چو باغ بهشت
مشک اذفر سرشته با گل و خشت
خاک مملکت شده کافور
چشم بد باد از این حوالی دور
گر ببینی تو مملکت غزنین
باز نشناسی از بهشت برین
درمورد سنایی باید گفت او کسی است که عرفان را وارد شعر فارسی نموده، دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی کتاب “تازیانه های سلوک” را در شرح برخی از اشعار سنایی نوشته که خواندن آن برای هر علاقه مند به تاریخ و فرهنگ و تمدن کشور های منطقه توصیه می شود.
علی بن عثمان جلابی هجویری یکی از شخصیت های زمان غزنویان است و کتاب مشهوری درباره تصوف دارد به نام “کشف المحجوب” که هر پژوهشگر حوزه عرفان و تصوف، بی نیاز از مراجعه به این کتاب نیست.

در این شهر آثار باستانی متعددی وجود دارد،شامل ارگ غزنی،قلعه بالاحصار،قصر سلطان محمود غزنوی، مقبره سبکتگین “بنیان گذار دودمان غزنوی” و مقبره سلطان محمود غزنوی، آرامگاه حکیم سنایی غزنوی، آرامگاه ابوریحان بیرونی، باغ پیروزی (باغی که محل انجام تشریفات رسمی در زمان غزنویان بوده است)،باغ هزار درخت (باغی ساخته سلطان محمود)، ده ها مکان دیگر.
هم چنین غزنی به داشتن مناره های ستاره شکل از سده دوازدهم میلادی مشهور است که این مناره ها باقی مانده مسجد “بهرام شاه” هستند،اطراف این مناره ها با طرح های زیبای هندسی و آیات قرآن به خط کوفی مزین بوده که متاسفانه قسمت گنبد این مناره ها تخریب شده است.
غزنین علاوه بر پایتخت فرهنگ و تمدن این دوره حائز نقش اقتصادی مهمی نیز بوده است، در دوره غزنویان این شهر شاهرگ تجاری در سه راه تجارتی در شرق به سمت لاهور،سند و هندوستان، در غرب به سمت هرات،نیشابور،تبریز و مراغه و در شمال به سمت مرو،سمرقند و بخارا قرار داشت.و از سوی دیگر طبیعت سرشار و غنی از درختان و انواع میوه ها و گل ها در آن زمان به ارزش غزنی به عنوان یک گذرگاه اقتصادی افزوده بود.
خلاصه اگر گذشته های این شهر را بکاویم و در آثار و احوال مردم و دانشمندان و زمامدارانی که در این شهر زندگی کرده اند جستجو داشته باشیم بسی گنج های گران بها از فنون،علوم و تمدن بشری را پیدا خواهیم کرد که در تسهیل زندگی امروز تاثیر به سزا خواهد داشت.
به امید روزی که گرد و غبار جنگ فرو بنشیند و دانشمندان و پژوهشگران ما با خاطری آرام، گنجینه های مدفون شده این دیار را برای بشریت و جهانیان معرفی کند و بشناساند.

گردآورنده: نفیسه اکبری

احسان توسلی

گیم همیشه برای من دریچه ای رو به دنیاهای فانتزی بوده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اجرا شده توسط: همیار وردپرس